Akademia dziś

Misją Polskiej Akademii Nauk jest wszechstronna działalność na rzecz rozwoju nauki oraz ustanawiania najwyższych standardów jakości badań i norm etycznych, służąca społeczeństwu i wzbogacaniu kultury narodowej. Akademia m.in. prowadzi w swoich jednostkach naukowych zaawansowane badania o strategicznym znaczeniu dla rozwoju nauki, społeczeństwa i gospodarki oraz przygotowuje opinie w najistotniejszych sprawach służących rozwojowi kraju. Jednym z priorytetów Akademii jest wspieranie różnorodnych form międzynarodowej współpracy naukowej, kształcenie kadr naukowych zwłaszcza poprzez prowadzenie studiów doktoranckich oraz organizowanie staży podoktorskich. Istotną kwestią związaną z działalnością Akademii jest upowszechnianie nauki. Chcemy zachęcić do działania, inspirować i motywować poprzez naszą aktywność na festiwalach nauki, wystawach, spotkaniach z naukowcami organizowanymi w kraju i za granicą. 

Organami Akademii są: Zgromadzenie Ogólne PAN, najwyższy organ Akademii, w którego skład wchodzą wszyscy jej członkowie, Prezydium PAN oraz Kanclerz PAN. Kadencja władz trwa 4 lata. Struktura korporacyjna obejmuje: wydziały, oddziały, komitety naukowe, komitety problemowe, Akademię Młodych Uczonych, komisję do spraw etyki w nauce, komisję rewizyjną. W skład Akademii wchodzi pięć wydziałów: Wydział I Nauk Humanistycznych i Społecznych, Wydział II Nauk Biologicznych i Rolniczych, Wydział III Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi, Wydział IV Nauk Technicznych i Wydział V Nauk Medycznych. Wydziały m.in. koordynują działalność 69 instytutów naukowych i sprawują nadzór nad pomocniczymi jednostkami naukowymi: archiwami, bibliotekami, muzeami i ogrodem botanicznym. W strukturze Akademii działają komitety naukowe i problemowe PAN. Akademia działa także w terenie. W kraju poprzez oddziały w Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie i w Białymstoku z siedzibą w Olsztynie, Poznaniu i we Wrocławiu, a za granicą poprzez zagraniczne stacje naukowe.

Działalność Akademii w obecnej formie jest regulowana przez Ustawę z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (z późniejszymi zmianami).

Najwyższym organem Akademii jest Zgromadzenie Ogólne Akademii, w którym biorą udział, z głosem stanowiącym, członkowie krajowi Akademii. Zgromadzenie Ogólne Akademii określa kierunki działania Akademii i sprawuje nadzór nad całokształtem jej działalności, podejmując w tym zakresie uchwały wiążące inne organy Akademii. Zgromadzeniu Ogólnemu Akademii przewodniczy Prezes Akademii, który zwołuje sesje Zgromadzenia Ogólnego Akademii co najmniej dwa razy w roku. Pomiędzy sesjami Zgromadzenia odpowiedzialność za wszystkie strategiczne kwestie przejmuje Prezydium Akademii. W skład Prezydium Akademii wchodzą: Prezes Akademii, wiceprezesi, Kanclerz Akademii, przedstawiciele wydziałów, przewodniczący rad kuratorów Wydziałów, prezesi oddziałów Akademii, oraz przedstawiciel dyrektorów jednostek naukowych Akademii.

W skład Akademii wchodzą członkowie krajowi: rzeczywiści i korespondenci oraz członkowie zagraniczni. Wszyscy członkowie Akademii są wybierani przez Zgromadzenie Ogólne Akademii spośród uczonych, którzy wyróżniają się szczególnym dorobkiem naukowym i autorytetem w środowisku naukowym oraz posiadają nieposzlakowaną opinię.

Korporacja uczonych Akademii obejmuje: wydziały, w liczbie nie większej niż pięć, oddziały, komitety naukowe i problemowe, akademię młodych uczonych, komisję do spraw etyki w nauce oraz komisję rewizyjną. Do zakresu działania oddziału należy w szczególności integracja życia naukowego i współpraca ze wszystkimi instytucjami naukowymi w określonym regionie kraju. Do zadań komitetu naukowego należy w szczególności rozważanie istotnych problemów reprezentowanej dyscypliny lub pokrewnych dyscyplin naukowych oraz organizowanie w tym celu debat, dyskusji i konferencji naukowych a także dbałość o reprezentatywny wkład nauki polskiej w rozwój nauki w świecie, w tym przez rozwój współpracy międzynarodowej.

W strukturze Akademii działają: komitety naukowe współpracujące z Wydziałami i problemowe które mogą być powoływane przy Prezydium PAN lub przy Wydziałach PAN.  

W celu utrzymania i rozwijania współpracy z międzynarodowymi organizacjami naukowymi, Prezydium Akademii powołuje odpowiednie komitety narodowe. Komitet narodowy może działać przy Prezydium Akademii lub przy wydziale Akademii.

W celu promowania badań naukowych i prac rozwojowych prowadzonych przez wybitnych młodych przedstawicieli nauki polskiej stworzono akademię młodych uczonych. Komisja do spraw etyki w nauce wyraża opinie w sprawach dotyczących naruszeń zasad etyki w nauce przez pracownika uczelni, jednostki naukowej Akademii oraz instytutu badawczego. Komisja rewizyjna kontroluje działalność finansową i gospodarczą Akademii.