Działalność Komisji mająca na celu upowszechnianie standardów etyki i rzetelności badań naukowych

Oświadczenie Komisji ds. Etyki w Nauce przy PAN (11.05.2020 r.)

Rozwijająca się pandemia wirusa SARS-COV-2  stanowi wielkie wyzwanie dla naszej cywilizacji, w tym oczywiście także dla nauki. Jest to zrozumiałe w obliczu powstałych poważnych zagrożeń dla społeczeństw na całym świecie. Pojawiło się jednak szereg nieprawidłowości, które zagrażają wiarygodności wyników prowadzonych badań i prawidłowości w finansowaniu nauki.

Realizacja badań naukowych stała się utrudniona, zaś – jak biją na alarm czołowe periodyki naukowe - badania nad lekami nie dotyczącymi COVID-19 są zagrożone, bowiem większość potencjału naukowego jest obecnie skierowana na badania nad diagnostyką, leczeniem i zapobieganiem COVID-19.

Należy podkreślić, że medycyna nie dysponuje lekiem, którego skuteczność zostałaby potwierdzona w leczeniu COVID-19 zgodnie z wynikami badań klinicznych. Są leki stosowane dotychczas w innych chorobach, które na podstawie wstępnych wyników badań wydają się być obiecujące w leczeniu COVID-19, ale ich skuteczność musi być potwierdzona zgodnie z wymogami nauki w kontrolowanych  badaniach klinicznych. Tymczasem nawet prominentni politycy informują o rzekomej skuteczności w leczeniu COVID-19 preparatów stosowanych dotychczas w innych schorzeniach, co budzi oczekiwania w społeczeństwie i powoduje presję na finansowanie badań nie zawsze dostatecznie uzasadnionych. Skutkuje to również wzrostem cen tych leków oraz ich utrudnionym dostępem dla innych chorych, u których ich stosowanie jest warunkiem skutecznego leczenia.

Zdarza się również, że o strategii finansowania i celowości badań nad potencjalnymi lekami anty-COVID-19 informują lekarze, których specjalizacja, dorobek naukowy i doświadczenie kliniczne są odległe od wirusologii. Zasadność przyjmowania tych leków powinna być potwierdzona z zachowaniem przyjętych w medycynie kryteriów merytorycznych i etycznych nie zaś jedynie na podstawie ustnych opinii  wyrażanych w mediach, gdyż pogłębia to uzasadnione obawy i lęki naszego społeczeństwa.  Wobec powyższych nieprawidłowości zakazy wypowiadania się  specjalistów z zakresu chorób zakaźnych na temat ważnych aspektów epidemii i ujawniające uchybienia organizacyjne i braki w zabezpieczeniu pracowników medycznych „pierwszej linii” nie sprzyjają skutecznemu zwalczaniu pandemii. Społeczeństwo powinno być na bieżąco informowane przez specjalistów w sposób rzetelny i odpowiedzialny o wszystkich aspektach zdrowotnych tysięcy zarażonych wirusami ludzi.

Obecna sytuacja stwarza także zagrożenie dla postępu nauki w pozostałych dziedzinach medycyny, dlatego też preferowane obecnie badania nad SARS-CoV-2 i COVID-19 powinny podlegać ogólnie przyjętym normom merytorycznym i etycznym, jakie obowiązują w działalności naukowej – i o których jest mowa m.in. w Kodeksie Etyki Pracownika Naukowego. Jak to bowiem stwierdzają autorzy artykułu w renomowanym periodyku  JAMA (16/4/2020): „Najważniejsze to ochrona wiarygodności prowadzonych badań i zachowanie zaufania społecznego do opinii i decyzji podejmowanych przez agencje naukowe i rządowe”.

Wykład prof. dr. hab. n. med. Andrzeja Górskiego, Przewodniczącego Komisji do Spraw Etyki w Nauce, pt. Etyka w nauce w świetle ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

W celu propagowania w środowisku naukowym problematyki dotyczącej etyki w nauce prof. dr hab. n. med. Andrzej Górski, Przewodniczący Komisji do Spraw Etyki w Nauce wystąpił z wykładem, pt. Etyka w nauce w świetle ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce:

  • 17 maja 2019 r. w Oddziale PAN we Wrocławiu;
  • 13 czerwca 2019 r. podczas spotkania z Radą Dyrektorów Jednostek Naukowych PAN w Warszawie;
  • 22 października 2019 r. w Oddziale PAN w Gdańsku;
  • 14 listopada 2019 r. w Oddziale PAN w Łodzi;
  • 20 listopada 2019 r. w Oddziale PAN w Poznaniu;
  • 21 listopada 2019 r. na posiedzeniu Wydziału Nauk Medycznych PAN w Warszawie;
  • 10 grudnia 2019 r. w Oddziale PAN w Krakowie.

Prezentacja z wykładu pt. Etyka w nauce w świetle ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Spotkanie Prezydium Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego z Komisją do Spraw Etyki w Nauce

 W dniu 9 października 2019 r. odbyło się spotkanie Prezydium Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego z Komisją do Spraw Etyki w Nauce. Podczas spotkania członkowie obu gremiów sformułowali treść wspólnego stanowiska Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Komisji do Spraw Etyki w Nauce w sprawie brutalizacji języka debaty publicznej (link).


.